दर्पण

Saturday, July 31, 2021

व्यवस्थेचे आणखी किती बळी ?

July 31, 2021 1
व्यवस्थेचे आणखी किती बळी ?



 

प्रसारमाध्यमे, सोशल मिडीया वर अगदी लिलया राष्ट्रीय राजकारण, अर्थव्यवस्था, विकास, उद्योगजगत याविषयी मार्गदर्शन, मत व्यक्त करणारे आपण ज्या व्यवस्थेचे भाग आहोत ती व्यवस्था किती सुमार दर्जाची आहे हे एखाद्या घटनेवरून स्पष्टपणे दिसते. अशा घटना संधीसाधू राजकीय नेतृत्वावर दोषारोप करणाऱ्या आहेतच परंतु याशिवाय भारतीय नागरिक म्हणून आपण सर्वानीच या घटनेतून आत्मचिंतन करण्याची आवश्यकता आहे.

ज्या घटनेने कोणतेही संवेदनशील मन अस्वस्थ होईल ती घटना म्हणजे पाथरी (जि.परभणी ) येथील एका युवकास तातडीने उपचाराची आवश्यकता होती. मात्र गाव ते दवाखाना हे अंतर किमान ३ कि.मी. होते व जोरदार पावसाने संपूर्ण रस्ता चिखलमय झाला होता. आप्तेष्टांनी त्या युवकास बैलगाडीच्या  साहहायाने रूग्णालयात नेले मात्र तोपर्यंत वेळ निघून गेली होती आणि तो युवक व्यवस्थेचा बळी ठरला होता. हे प्रकरण माध्यमात आले म्हणून चर्चिले गेले अन्यथा या  अगोदर असे किती नागरिक व्यवस्थेने गिळंकृत केले असतील याची गणती नाही. विशेषत; गर्भवती स्त्रियांच्या अडचणींची तर कल्पनाच केलेली बरी. 

पुढील महिन्यात देशाला स्वातंत्र्य मिळून ७४ वर्ष पूर्ण होतील आणि देश पंच्याहत्तरीत प्रवेश करेल. अशा प्रसंगी आधुनिक तंत्रज्ञान, 5G, शिक्षण, रोजगार अशा मुद्द्यावर चर्चा व्हायला हवी. मात्र आपण अजूनही रस्ता, वीज, पाणी आणि आरोग्य सुविधा  या मुलभूत गरजासुध्दा व्यवस्थितपणे पुरवू शकत नसू तर हे आपणा सर्वांचे फार मोठे अपयश आहे.

अर्थात सर्वात प्रथम जबाबदारी राजकीय नेतृत्वाची आहे यात शंका नाही. पाथरी तालुक्यात, विधानसभा सदस्य,  विधान परिषद सदस्य, जिल्हा परिषद अध्यक्ष  (सर्व जण सत्ताधारी पक्षाचे) व दोन सत्ताधारी पक्षाचे जिल्हाध्यक्ष आहेत. त्या गावात किमान वाहतूक होईल असा रस्ता व्हावा यासाठी एखाद्याने जरी पुढाकार घेतला असता तरी त्या युवकाचा जीव वाचला असता. मात्र असे झाले नाही. याचे महत्वाचे कारण म्हणजे पैसे घेऊन मतदार करणारे मतदार. असे मतदार जोपर्यंत मतदान विकत राहतील तोपर्यंत व्यवस्था बदलणे कधीही शक्य नाही. मतदान विकणारे आहेत म्हणून मत विकत घेणारे निर्माण होतात.

पैसे वाटून निवडून यायचे अन कंत्राटे मिळवायचे. थातुरमातुर कामे करून गुंतवणुकीपेक्षा दामदुप्पट पैसे कमवायचे. असा हा सरळ सरळ व्यापार आहे. 

ज्या दिवशी मत विकले जाणार नाही याची खात्री उमेदवारांना पटेल त्यादिवशीपासून व्यवस्था बदलास खरी सुरुवात होईल. संविधानाने दिलेल्या एका मताचे मूल्य अजूनही नागरिकांना लक्षात येत नाही हे देशाचे खरे दुर्दैव आहे.


मताचा अधिकार हा समानतेचा पाया आहे.  वयाची १८ वर्ष पूर्ण झालेला कोणीही असो त्याला एकच मताचा अधिकार आहे. जात , धर्म, भाषा, लिंग, प्रदेश, आर्थिक स्थिती अशा कोणत्याही मुद्द्यावर भेदभाव केला जात नाही.     

दारू आणि मटणाच्या पार्ट्या घेऊन मतदान करताना आपण आपले भविष्य विकतो आहोत. आपल्या पाल्यांच्या उज्ज्वल भविष्याचा सौदा करत आहोत याचा कणभर सुद्धा विचार केला जात नाही. आणि म्हणूनच मत विकत घेऊन लोकप्रतिनिधी झालेले सार्वजनिक कामे दर्जेदार करतील ही अपेक्षाच चुकीची आहे.

दुर्दैव म्हणजे अशाच लोकप्रतिनिधीच्या वाढदिवसाला लाखोंचे खर्च होतात, वायफळ खर्च करण्यापेक्षा एखाद्या विकासकामांसाठी खर्चात योगदान द्यावे असे त्यांना चुकुनही वाटत नाही. 

मत विकून आपण चुकीचे काम करतो आहोत ही भावना मतदारांमध्ये काही प्रमाणात असते मात्र तात्कालिक फायदा लक्षात घेऊन मतदार मत विकतो आणि चुकीचे लोकप्रतिनीधी निवडले की त्याची किमत पुढील वर्ष मोजतो. खरेतर हिवरेबाजार (पोपटराव पवार), राळेगणसिद्धी (अण्णा हजारे), पाटोदा जि.औरंगाबाद(पेरे पाटील) यासारखी उदाहरणे असताना त्याकडे दुर्लक्ष केले जाते. खरेतर गावातील साक्षर युवकानी मतदार जागृतीची ही जबाबदारी आपल्या खांद्यावर घ्यायला हवी. ग्रामविकासासाठी असलेल्या योजनांची अंमलबजावणी होण्यासाठी आगृही असावे. विकासाची मागणी झाली तरच जीवनमान सुधारेल. लोकशाहीचा खऱ्या अर्थाने बळकट होऊन  लोककल्याणकारी राज्याचे स्वप्न वास्तवात उतरेल. स्वातंत्र्याची पंच्याहत्तरी साजरी करत असताना मतदार जागृती ही सर्वात मोठी गरज आहे. शाळा, महाविद्यालय, स्वयंसेवी संस्था अशा ठिकाणी मतदार जागृतीचे राष्ट्रीय कर्तव्य प्राथमिकतेने केले पाहिजेत.

पंच्याहत्तरीच्या उंबरठ्यावर असताना स्वातंत्र्याचे उत्तराधिकारी मत विकणारे असू नयेत अन्यथा त्याची किंमत त्या दुर्दैवी युवकासारख्या अनेकांना आपले जीव देऊन मोजावी लागेल.        

Thursday, July 1, 2021

धर्मांतरण कशासाठी ?

July 01, 2021 1
धर्मांतरण कशासाठी ?

 


जगाच्या कुठल्याही कानाकोपऱ्यातील नागरिक कोणत्यातरी धर्माचा अनुयायी असल्याचे आढळून येईल. व्यक्ती हा जसा सामाजिक प्राणी आहे तसा तो धार्मिक सुध्दा आहे. याचे महत्वाचे कारण असे की, धर्मामध्ये व्यक्तीला दैनंदिन आचरणासंबंधी मार्गदर्शन केलेले असते. बरे वाईट याविषयी काही ठाम मते धर्म तत्वात वर्णिलेले असते. नैतिक मुल्ये हा त्याचा पाया असतो. मानवी आयुष्याला नियंत्रित करणाऱ्या शक्तीविषयी वर्णन असते व त्याचा अनुभव घेण्याविषयी, त्याला जाणून घेण्याविषयी मार्गदर्शन असते. उपदेश असतो. उदाहरणे, दृष्टांत असतात आणि त्यापासून आपल्या आयुष्यातील प्रश्नाची सोडवणूक करण्याविषयी काही उपाययोजना सांगितली असते. कुठलाही धर्म असो त्यात साधारणपणे याबाबींचा समावेश केलेला आढळून येतो. मानवी जीवनात जेव्हा निरनिराळी संकटे निर्माण होतात. अडचणी, दु:ख, अपेक्षाभंग यांनी मानवी आयुष्य गंजून जाते तेव्हा त्या मनाला उभारी देण्याचे काम धर्मातील आध्यात्मिक तत्वे करतात आणि म्हणूनच सर्वसामान्य व्यक्ती धर्माचा आश्रय घेतो. 

आध्यात्मिक दृष्टीने सांगायचे तर व्यक्तीमधील काम, क्रोध, द्वेष, मत्सर, लोभ या विकारांवर विजय प्राप्त करण्यासाठीचा मार्ग म्हणजे धर्म. विकारांवर विजय मिळवून मनुष्यत्वाचा संपूर्ण विकास करणे हे धर्माचे ध्येय. मग कदाचित मार्ग, उपासना पध्दती वेगवेगळ्या असल्या तरी हरकत नाही. स्वधर्ममताचे निष्ठापूर्वक आचरण करताना विरुद्धमतांचा आदर हा धार्मिक जीवनाचा पाया असल्याचे संतपरंपरेने आपल्या आचरणातून दाखवून दिले. माझे मत सत्य आहे तसेच तुझेही सत्य असू शकते  धार्मिक उदारमतवाद. भारतीय संस्कृतीचे हे एक महत्वाचे वैशिष्ट्य. परंतु माझेच मत सत्य आणि म्हणून बाकी सर्व असत्य हा दुराग्रह धार्मिक तेढ निर्माण करतो.  

एक पंथ, एक संत आणि एकच ग्रंथ अशा उपासना पध्दतीत ब्रह्मांडाच्या पसाऱ्याचे ज्ञान कसे संपूर्णपणे कसे मावणार. व्यापक तत्व शोधण्याची जागाच संकुचित असेल तर व्यापकत्व कसे गवसणार ? कदाचित म्हणूनच अशा संकुचितपणाला संख्याबळ वाढविण्याची आवश्यकता भासते.  

धर्म-अधर्म  

नैतिक मूल्यांचे स्मरण ठेवून आपल्या कर्तव्यांचे आचरण असे साधारणपणे धर्माचे स्वरूप समजले जाते. परंतु मानवी आयुष्यात काम, क्रोध, द्वेष, लोभ आणि मत्सर यांच्या आहारी जाऊन व्यक्ती जेव्हा अनैतिक आचरण करू लागतो तेव्हा त्यास अधर्म असे संबोधले जाते. आणि धार्मिक साहित्यात सुद्धा धर्म विरुद्ध अधर्म म्हणजेच नैतिकता विरुद्ध अनैतिकता असाच संघर्ष पाहायला मिळतो. रामायण असो अथवा महाभारत यात धर्म व अधर्म असाच संघर्ष आहे. विशेषत: अनैतिक आचरण करणाऱ्या रक्ताच्या नात्यां विरुद्ध सुद्धा लढाई झाल्या. धर्म रक्षणासाठी म्हणजेच नैतिक मूल्यांच्या रक्षणासाठी प्रत्यक्ष रणांगणावर आप्तस्वकीयांवर शस्त्र चालवण्यास प्रवृत्त करणारी परंपरा असणाऱ्या देशात धर्म धार्मिक प्रतीकांपूरता मर्यादित कधीच नव्हता. कदाचित म्हणूनच परकीय आक्रमकांनी खूप प्रयत्न करूनही त्यांना येथे स्वत:चा धर्म स्थापित करता आला नाही. राजकीय सत्ता टिकवण्यासाठी त्यांना स्वत:च्या धर्माच्या अनुयायांची संख्या वाढवणे आवश्यक होते. मात्र येथील धर्माच्या नैतिक अवस्थेतील स्वरूपाने त्यांचे संख्याबळ वाढवण्याचे प्रयत्न अयशस्वीच राहिले. परंतु अजूनही विविध माध्यमातून धर्मातरण चालूच असल्याचे दिसून येते. बलाच्या आधारावर असो अथवा सेवा प्रलोभनाच्या माध्यमातून असो. धर्मांतराचे प्रकार वारंवार घडत असल्याचेच दिसून येते. उत्तर प्रदेश मध्ये नुकतेच तब्बल 1000 लोकांचे धर्मांतरण करण्याचा प्रकार उघडकीस आला. आतापर्यत अशा न उघडकीस आलेल्या किती घटना घडल्या असतील याची कल्पनाच केलेली बरी.  

धर्मातरणाच्या प्रेरणा

संख्याबळ वाढले म्हणून ईश्वरत्व अनुभवण्याची प्रक्रिया सुलभ होऊ शकते का ? जेव्हा एकाच धर्माचा अनुनय करणारी डोकी वाढवण्याचे ध्येय असते तेव्हा त्या समूहाला आत्मिक उन्नती प्राप्त करायची नसून व्यावहारिक पातळीवर धार्मिक सत्ता प्राप्त करायची असते. त्यातून परधर्मियाविषयी द्वेष भावना दिसून येते. जर धार्मिक सत्ता प्राप्तीचे ध्येय नसते तर धर्मांतरण करण्याऐवजी माऊलीच्या पसायदानातील विश्वकल्याणाचे अमृतमय शब्दांचे सर्वानी गायन केले असते. परंतु असे होताना दिसत नाही. एकतर तुम्ही आमच्यापैकीच एक व्हा अन्यथा तुम्ही आमचे शत्रू. आणि आम्ही आमच्या शत्रूला संपवून टाकू. ही प्रेरणा धार्मिक असूच शकत नाही ही तर सत्ताप्राप्तीची प्रेरणा आहे. 

धर्म हे सत्ताप्राप्तीचे प्रभावी हत्यार आहे हे इस्त्राईल सारख्या देशाने सिद्ध केले आहे. जगभरात विखुरलेले ज्यू धर्मीय एकत्र होतात आणि इस्त्राईल सारखे एक शक्तिशाली,सार्वभौम राष्ट्राची निर्मिती करतात.   

कितीही मतभेद असले तरी धर्माच्या झेंड्याखाली अनुयायांचे अत्यंत गतीने एकत्रीकरण होते हे उघड सत्य आहे. आणि म्हणून आपल्या धर्माचा अनुनय करणाऱ्यांचे संख्याबळ वाढले की, त्यांना राजकीय मतांसाठी अत्यंत कमी श्रमात तयार करता येते. एकदा राजकीय मतांचा एकगठ्ठा आकडा वाढला की मग धर्महित राष्ट्रहितापेक्षा वरचढ ठरते. देशाच्या घटनेपेक्षा धार्मिक कायद्यांचा आग्रह धरला जातो आणि पुढचा टप्पा म्हणजे राजकीय सत्ता सहजतेने हस्तगत करता येते. त्यामुळे धर्मांतर जेव्हा निव्वळ सत्ताप्राप्तीसाठी असते तेव्हा ते राष्ट्रहितासाठी अधिक धोकादायक असते.

जेव्हा धर्म हा धार्मिक प्रतीकांपुरता मर्यादित होतो तेव्हा संख्याबळाची वाढ म्हणजे धर्माचा विस्तार अशी समजूत दृढ होते. धर्म जर नैतिक मूल्य आणि संस्कारांच्या माध्यमातून समजला तर संख्याबळाची वाढ निरर्थक ठरते.  

अशा परिस्थीतीत सर्व धर्मातील जाणकारांनी पुढे येऊन धर्म हा प्रतीकांपुरता मर्यादित नसून त्याचे नैतिक मूल्यांतील स्वरूप सांगितले पाहिजे. तसेच कुठल्याही माध्यमातून संख्याबळाची वाढ निरर्थक असल्याचे ठामपणे सांगितले पाहिजे. तरच धर्म हा पारलौकिक कल्याणाचे साधन म्हणून टिकून राहील अन्यथा धर्म म्हणजे सत्ता प्राप्तीचे उद्दिष्ट साध्य करण्याचे साधन बनून जाईल.          

Tuesday, June 29, 2021

भस्मासुराचा सोशल अवतार

June 29, 2021 0
भस्मासुराचा सोशल अवतार


वापरकर्त्यांच्या दृष्टीने लाईक्स, शेअर, कमेंट अन रिट्वीट असे करमणूकीचे साधन असले  तरी करोडोंची उलाढाल असलेल्या ट्वीटर सारख्या सोशल मिडीयाने कंपनीने खोडसाळपणे काश्मीरला भारतापेक्षा वेगळे दाखवून एखाद्या सार्वभौम राष्ट्राला वाकुल्या दाखवल्या अन त्यावर शासनाची काहीच प्रतिबंधात्मक पाऊल दिसत नव्हते. अशाने जनमानसात शासनाची भूमिका हतबलतेची असल्याचेच दिसून येत होते. प्रत्यक्ष रणभूमीवर शत्रूराष्ट्राच्या भूमीवर जाऊन सर्जिकल स्ट्राईक करणाऱ्या भारताला तरी हे शोभणारे नाही. गहजब झाल्यानंतर ट्वीटर ने तो नकाशा हटवला परंतु हा प्रकार आमच्याकडून चुकून झाला अशी भूमिका अजिबात दिसली नाही. म्हणजेच हे जाणीवपूर्वक केले गेले. कारण काश्मीर हा दोन राष्ट्रातील सर्वात संवेदनशील मुद्दा असल्याने त्यावर खोडसाळपणे केलेली कृती अधिक लक्ष वेधून घेणार याची जाणीव ट्वीटरला असणार यात शंका घेण्याचे कारण नाही. गेली सात दशके काश्मीरचा प्रश्न चिघळत होता. चार मोठी युद्धे व चकमकीत शहीद होणारे शेकडो सैनिकानी  प्राणाची आहुती दिली. ३७० कलम हटवल्यानंतर आता कुठे काश्मीर मोकळा श्वास घेत आहे. त्यातच ट्वीटर चा हा खोडसाळपणा जखम उकरून काढण्यासारख्या आहे. अखेर याप्रकरणी ट्वीटर विरुद्ध गुन्हा दाखल झाला. 

विदेशी कंपन्यानी भारतात येऊन करोडोंचा नफा कमवावा यात आक्षेपार्ह काहीच नाही परंतु यासाठी येथील अतिसंवेदनशील मुद्द्याला उकरून काढत स्वत:चा नफा शोधणे हे व्यावसायिक नितीमत्तेला अनुसरून नाही. सोशल मिडीया कंपन्या येथील सत्ताकारण, राजकारण व समाजजीवनाला प्रभावित करण्याची शक्ती प्राप्त करून त्याचा दुरुपयोग करतात ही बाब खटकणारी आहे.

एखाद्या फेक अकाऊन्ट वरून घटनेची शहानिशा न करता तपशील (व्हिडियो, मजकूर फोटो) काही क्षणात वायरल होतो अन त्यामुळे कायदा व सुव्यवस्थेचा प्रश्न निर्माण होऊन निष्पाप नागरिकांच्या जीवित वा वित्तहानीचे प्रसंगही घडू शकतात. ही सोशल मीडियाची शक्ती आहे अन हा सोशल मिडीया जेव्हा व्यावसायिक नफा कमावणाऱ्या कंपन्यांच्या ताब्यात असतो तेव्हा ही नक्कीच गंभीर बाब असते. त्यावर नियंत्रण आणण्याच्या प्रयत्नाला सोशल मिडीया कंपन्या वाटाण्याच्या अक्षता देतात हे तर देशाच्या सार्वभौमत्वाला थेट आव्हान समजले पाहिजे. एका अर्थाने हे तर इस्ट इंडिया कंपनीचे व्हर्जन २.० समजले पाहिजे.  

अशाप्रसंगी खरी जबाबदारी देशातील नागरिकांची आहे. आपण करमणूक म्हणून सोशल मीडिया चा वापर करत असलो तरी आपल्या एका युजर अकाऊंट ने सोशल मीडिया ची शक्ती वाढते. जो घटक देशाच्या सार्वभौमत्वाला थेट आव्हान देतो त्याची खरी शक्ती ही वापरकर्ता आहे. जेवढे जास्त वापरकर्ता तेवढी त्या कंपनीची शक्ती मोठी. याच बळावर सोशल मिडीया कंपन्या देशाच्या सार्वभौमत्वाला आव्हान देणाऱ्या कृती करतात, कायद्याची बंधने नाकारतात. आपण भारतीयांनी ओळखले पाहिजे की आपल्याच शक्तीने पुष्ट झालेला हा राक्षस आपल्यासाठीच धोका निर्माण करत आहे. 

पुराणात भस्मासुराची एक कथा सांगितली जाते. मी ज्याच्या डोक्यावर हात ठेवेल तो भस्म होऊन जाईल असे वरदान भगवान शंकराकडून प्राप्त केलेला भस्मासुर शेवटी भगवान शंकरांच्याच डोक्यावर हात ठेवण्यासाठी प्रयत्न करतो. 

ट्वीटर, फेसबुक हे व्यावसायिक नफ्यासाठी अहोरात्र मेहनत करणारे भस्मासुरच आहेत. म्हणून ट्वीटर विरुद्ध गुन्हा दाखल झाल्याने याबाबतीत आता सविस्तर चौकशी होईल.  परंतु राष्ट्राचा एक जबाबदार नागरिक म्हणून सोशल मीडिया वापरताना काही आचारसंहिता पाळली पाहिजे. आपण सोशल मीडिया कंपन्यांचे प्यादे तर बनत नाही आहोत ना याचा विचार केला पाहिजे. अन्यथा उद्या हा भस्मासुर आपल्या डोक्यावर हात ठेवणार यात शंका नाही.

Wednesday, June 16, 2021

लोकशाहीच्या चौथा स्तंभाला लागलेली कीड

June 16, 2021 0
लोकशाहीच्या चौथा स्तंभाला लागलेली कीड
यापुढील काळात पत्रकारिता हा व्यवसाय नसून व्रत आहे हे  वाक्य विनोद म्हणून सांगितला जाईल. 

याचे कारण म्हणजे लोकशाहीच्या या चौथ्या स्तंभाला काही पुर्वग्रहदूषित लोकांची लागलेली कीड. हा पूर्वग्रह म्हणजे नरेंद्र मोदी सरकार हे मुस्लिमांचे शत्रू आहेत अन त्यामुळे या देशात मुस्लिम समाजावर सातत्याने अत्याचारच होणार. 

हा  पुर्वग्रह सिध्द करण्यासाठी मग देशात अल्पसंख्य समाजाच्या व्यक्तीबद्दल कुठेही काही घडले तर त्याचा थेट संबंध केंद्रातील नरेंद्र मोदी सरकारशी जोडायचा अन त्यातून नरेंद्र मोदी कसे मुस्लिमांचे शत्रू आहेत हे कर्कश्श आवाजात ओरडून सांगायचे. 

ताजे उदाहरण म्हणजे उत्तर प्रदेशातील एका मुस्लिम समाजातील व्यक्तीला मारहाण होउन बळजबरीने जय श्रीराम म्हणण्याचा आग्रह केल्याचे वृत्त वायरल झाले अन लगोलग वायर नावाच्या वृत्त वेबसाईटने ते घटनेची शहानिशा न करताच प्रसारित केले. घटनेबाबतचे वृत्त निराधार असल्याचे समोर आले न वायर विरोधात खोटी बातमी प्रसारित केल्याबद्दल गुन्हा दाखल झाला. त्यानंतर वायर ने सावध पवित्रा घेत ते वृत्त दुसऱ्या एका वृत्ताच्या आधारे दिल्याची मखलाशी केली गेली. 

वायर वरील मजकूर आपण बघितलात तर लक्षात येइल की, जवळपास सर्वच मजकुराचा उद्देश नरेंद्र मोदींचे सरकार हे मुस्लिमांचे शत्रू आहे हेच सिद्ध करण्याचा असतो. पण वायरची अडचण अशी की, नरेंद्र मोदी सरकारला मुस्लिमांचे शत्रू सिध्द करण्यासाठी फार काही ठोस हाती लागत नाही. म्हणजे 

शासनाच्या सर्वच योजनांचा लाभ अल्पसंख्य समाज घेत आहे. किंबहुना अल्पसंख्य समाजासाठी विशेष योजना राबवल्या जात आहेत. 

मुस्लिम समाजाचा व्यक्ती म्हणून शैक्षणिक, धार्मिक, आर्थिक विकास, राजकीय आणि अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचा हक्क डावलला जात नाही. 

परंतु आम्हाला वाट्टेल ते बोलुद्या, लिहुद्या. आम्ही कोणासही बांधील नाही ही जर अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याची 
व्याख्या समजली जात असेल तर तो सुद्धा नरेंद्र मोदी म्हणजे मुस्लिमांचे, लोकशाहीचे शत्रू हे सिद्ध करण्याचा अभ्यासक्रमाचा एक भाग आहे. 

पण या सर्व प्रकारात वाईट याचे वाटते की, नरेंद्र मोदी हे मुस्लिमांचे शत्रू आहेत हे सिद्ध करताना वायर सारखे पूर्वग्रहदूषित कंपनी प्रसारमाध्यमाचा गैरवापर करत असुन त्यामुळे प्रसारमाध्यम हे प्रबोधन करण्याऐवजी सामाजिक विद्वेष पसरवण्याचे काम करत आहे. 

एका अर्थाने लोकशाहीच्या चौथ्या स्तंभाला लागलेली ही कीड आहे. आणि म्हणून हे सत्य जेवढ्या लवकर जनतेला समजेल तेवढ्या लवकर हा स्तंभ निरोगी राहील. 



Friday, May 21, 2021

कहाणी एका अत्यवस्थ राजकीय पक्षाची..

May 21, 2021 2
कहाणी एका अत्यवस्थ राजकीय पक्षाची..

अस म्हणतात की, व्यक्ती, समाज अथवा देशाने इतिहासातून शिकावे त्यामुळे वर्तमान सुधारतो व परिणामी भविष्यकाळ सुरक्षित समृद्ध होतो. याउलट इतिहासाचे विस्मरण झाले किंवा इतिहासात केवळ रमले तर वर्तमान हातातून निसटून जातो व वर्तमानाचे भान नसले की भविष्य अंधकारमय होते. कॉंग्रेस पक्षाची अवस्था यापेक्षा वेगळी नाही.

नुकात्याच पार पडलेल्या विधानसभा निवडणुकात पक्षाचा दारुण पराभव झाला. त्याची कारणमिमांसा करण्यासाठी हंगामी अध्यक्ष सोनिया गांधी यांनी पाच सदस्यीय समिती नेमली आहे. हा प्रकार म्हणजे ऑक्सिजनअभावी अत्यवस्थ असलेल्या रुग्णाला सर्दी तापाचे औषध देण्याचा प्रकार आहे. त्यामुळे रुग्णाचे काय हाल होत असतील ते वेगळे सांगायची गरज नाही.

इतिहासाचे विस्मरण

देशाच्या स्वातंत्र्यलढ्याचे नेतृत्व भारतीय राष्ट्रीय कॉंग्रेसने केले. तत्कालीन कॉंग्रेस मुळे देशातील सर्वसामान्य नागरिकाला स्वातंत्र्यलढ्यात सहभागी होता आले. याचे महत्वाचे कारण म्हणजे लोकमान्य टिळक. त्यांनी भारतीय राष्ट्रवादाची मांडणी करून जनमानस एकत्र केले. ब्रिटिशांविरोधात स्वदेशी, बहिष्कार, राष्ट्रीय शिक्षण व स्वराज्य असा चतु:सूत्री कार्यक्रम राबवला व त्यामुळे ते भारतीय असंतोषाचे जनक ठरले. नागरिकांचे एकत्रीकरण करण्यास सर्वात मोठा अडथळा होता तो हिंदू- मुस्लीम मधील तणाव. हिंदू मुस्लीम तणाव निर्माण करून ब्रिटीश आपले  शासन मजबूत करत आहे हे ओळखून त्यांनी हिंदू मुस्लीम मधील मतभेद संपवून त्याना स्वातंत्र्य चळवळीत सक्रीय करण्यासाठी लखनौ करार केला. विशेष महत्वाची बाब म्हणजे यासाठी त्यांनी मुस्लीमांचे लांगुलचालन नाही केले. टिळकांच्या पश्चात स्वातंत्र्य चळवळीचे नेतृत्व केलेल्या महात्मा गांधीनी रामराज्याची कल्पना मांडली. म्हणजे राम त्यांना अस्पृश्य तर नक्कीच नव्हता. कोणत्याही कामात नैतिकता हा मूलाधार असून प्रत्येकानी विश्वस्त म्हणून भूमिका पार पाडावी अशी अपेक्षा व्यक्त केली. सत्याग्रहाचे शस्त्र निर्माण केले.

या दोन नेत्यांनी केवळ वैचारिक मांडणी न करता प्रत्यक्ष कृती केली. ज्यायोगे तत्कालीन भारतीय राष्ट्रीय कॉंग्रेस स्वातंत्र्य चळवळीचा आत्मा बनली. या इतिहासातून कॉंग्रेस पक्ष एकतर काहीच शिकला नाही किंवा मग त्यापासून प्रेरणा घेऊन वर्तमान सुधारण्याऐवजी फक्त इतिहासातच रमला.

वर्तमानातील कॉंग्रेस

देशातील प्रमुख विरोधी पक्ष असलेल्या पक्षाला पूर्णवेळ अध्यक्ष नसणे, पक्षातील काही नेत्यांना स्वत:च्या स्वार्थासाठी अजूनही अध्यक्षपदी हव्या असलेल्या परंतु वयोमानाने थकलेल्या सोनिया गांधी अन सततच्या अपयशाने अध्यक्षपद सोडलेले राहुल गांधी, त्यांची खुशमस्करी करणारा गोतावळा आणि हायकमांड नावाच्या अजस्त्र शक्तीसमोर नामोहरम झालेला, हताश झालेला सामान्य कार्यकर्ता हे आहे कॉंग्रेस पक्षाचे  वर्तमान.         

राहुल गांधी माणूस म्हणून उत्तम असले तरी प्रभावी नेतृत्व म्हणून त्यांच्यात काही कमतरता आहेत व आजपर्यत अनेक प्रसंगांनी, निवडणुक निकालांनी ते सिद्ध केले आहे. परंतु पक्षातील नेत्यांना ते मान्यच नाही. आपल्याच सरकारने काढलेला अध्यादेश जो व्यक्ती भर पत्रकार परिषदेत टराटरा फाडतो व ते बघून गपगुमान समर्थन करून जणू काही टाळ्या वाजवणारे नेते ही कॉंग्रेस पक्षाची खरी समस्या आहे. पक्ष सत्तेत असो अथवा नसो पण पक्षाच्या सामान्य कार्यकर्त्याचा व पक्षाध्यक्ष असताना राहुल गांधी यांचा किती आणि कसा संवाद असतो? आसाम मधील पक्षाच्या अवस्थेबद्दल चर्चा करण्यासाठी आलेल्या हिमन्ता बिस्व सरमा यांना कशी वागणूक मिळाली हे नव्याने सांगण्याची आवश्यकता नाही. दिल्लीहून परतल्यानंतर ते थेट भाजप मध्ये प्रवेश करते झाले व नुकतेच त्यांनी आसाम चे मुख्यमंत्री म्हणून शपथ घेतली. फक्त कार्यकर्ताच नाही तर पंतप्रधानपदी असताना मनमोहनसिंग यांचे कशा प्रकारे दमन व्हायचे ते संजय बारू यांनी सर्व देशाला सांगितले आहे. युपीए चा काळ गाजला तो धोरणलकवा व भ्रष्टाचाराच्या प्रकरणानी.  

कोणता प्रश्न कोणत्या मार्गाने सोडवावा जेणेकरून कमीत कमी नुकसान होईल असा विचारच कॉंग्रेस पक्षात दिसत नाही. जसे की, अयोध्या सारख्या अत्यंत संवेदनशील विषय न्यायालयाच्या माध्यमातून सोडवला गेला. हाच प्रश्न स्वतः सरकारने सोडवायचा प्रयत्न केला असता तर वातावरण नक्कीच दुषित झाले असते.  

हिंदू-मुस्लीम प्रश्नावर उत्तरे शोधण्यासाठी लोकमान्य टिळकांनी ज्या मार्गाचा अवलंब केला तो कॉंग्रेस ने केला असता तर आज परिस्थिती वेगळी असती. टिळकांनी या दोन बाजूत समन्वय साधला. प्रत्येकाने स्वत:चा धर्म अनुसरावा व देशाचे स्वातंत्र्य या मुद्द्यावर दोन्ही धर्मियांनी एकत्र यावे. असे ते धोरण होते.  मात्र अल्पसंख्य मते मिळवायची असेल तर त्यांना नेहमी अनुकूल ठेवले पाहिजे व यासाठी त्यांच्या हिताचे काही न करता फक्त हिंदु धर्मश्रद्धा, देवीदेवता यांच्यावर आघात करायचे. हिंदू म्हणून जे काही जगणे असेल त्याची निंदानालस्ती, कुचेष्टा करायची. दुर्दैव म्हणजे केवळ मते मिळवण्यासाठी अल्पसंख्य तुष्टीकरण हे जणू काही पक्षाचे ध्येयधोरण बनले होते. अल्पसंख्य समाजावरचे हे बेगडी प्रेम आहे. जर खरेच अल्पसंख्य समाजाचे कल्याण करण्याचा हेतू असता तर त्या समाजातील विद्यार्थ्याना आधुनिक शिक्षण देणाऱ्या सुविधा दिल्या गेल्या असता. तरुणांना रोजगार देण्यासाठी प्रयत्न केले गेले असते.  परंतु तसे घडले नाही. देशाच्या साधन संपत्तीवर पहिला हक्क अल्पसंख्याकांचा असे विधान करणे, रामसेतू प्रकरणात श्रीरामांच्या अस्तित्वावर प्रश्नचिन्ह निर्माण करणारे प्रतिज्ञापत्र न्यायालयात सादर करणे. हाच अजेंडा पक्षाने अल्पसंख्य कल्याण म्हणून राबवला व अल्पसंख्य समाजही त्याला भुलला.

टिळक आणि गांधी या दोन्ही नेत्यांनी आपला स्पष्ट असा कृती कार्यक्रम पक्षाला , देशाला दिला. आज कॉंग्रेसपक्षाकडे असा कोणताही कृती कार्यक्रम नाही. पक्षाचे दुर्दैव म्हणजे केवळ मोदीविरोध आणि म्हणून बंगाल मध्ये डाव्यांसोबत आघाडी करूनही एकही जागा मिळालेली नसल्याने चिंतन करण्याऐवजी केवळ भाजपला सत्ता मिळाली नाही म्हणून नेते आनंद व्यक्त करत होते.

भविष्य

एखाद्या परिवाराच्या करिष्म्यावर आधारित असेल्या पक्षाचे हेच दुखणे असते की, त्यांना पक्षांतर्गत  व्यवस्था उभारता येत नाही. पक्षातील सूत्रे आपल्या परीवाराबाहेरील व्यक्तीकडे दिली तर कदाचित त्यांच्या  अतिमहत्वाकांक्षामुळे आपले अस्तित्व संपून आपण बेदखल होऊ ही भीती त्यांना असते. परंतु नवे नेतृत्व उभारले गेले नाही तर पक्षाची वाढ खुंटते जशी कॉंग्रेसची अवस्था होत आहे. अशा कात्रीत घराणेशाही असलेले पक्षनेतृत्व सापडते. त्यामुळे कॉंग्रेस पक्षाला खरोखर पराभवाचे चिंतन करायचे आहे किंवा पक्षातील धुगधुगी कायम रहावी यासाठीची एक कृती आहे हा खरा प्रश्न आहे.  कॉंग्रेस पक्ष उत्तरोत्तर ग्लानी अवस्थेतून कोमासदृश्य अवस्थेकडे जात आहे. गांधी परिवाराचे दुर्दैव हे की त्याना हे उघड्या डोळ्यांनी बघावे लागत आहे. यातून बाहेर पडायचे असेल तर त्यांनी पक्षाच्या ध्येय धोरणात आमुलाग्र बदल करायला हवा. लोकमान्य टिळकांचा  भारतीय राष्ट्रवाद प्राप्त परिस्थितीत कसा उपयोगी पडू शकतो हे ही तपासले जाणे गरजेचे आहे. खरेतर पक्षाध्यक्षपदी गांधी परिवाराबाहेरचा व्यक्ती अध्यक्षपदी नेमून महात्मा गांधी यांनी सांगितल्याप्रमाणे गांधी परिवाराने कॉंग्रेस पक्षाचे विश्वस्त बनले पाहिजे. वर्षानुवर्षे जागा अडवून बसलेल्या ज्येष्ठ नेत्यांना मार्गदर्शक करण्याची हिंमत गांधी परिवाराने करावी. अशा मार्गदर्शक ज्येष्ठ नेत्यांनी आपला अनुभव, अभ्यास यांच्या आधारावर शासनाच्या धोरणाविरुद्ध पर्यायी कृती कार्यक्रम द्यावा व युवा नेतृत्वाने तो प्रत्यक्षात आणावा. यासाठी युवा नेतृत्वाला वाव दिला गेला पाहिजे. सध्यातरी  महाराष्ट्रातील राजीव सातव हे असे एकमेव उदाहरण दिसते.

ज्या २३ नेत्यांनी पक्षाच्या कारभारासंदर्भात पत्र लिहू नाराजी व्यक्त केली तो तर फुसका बार ठरला. खरेतर त्याचवेळी या विषयावर सखोल चिंतन होऊन नवी दिशा शोधायला हवी होती. मात्र गांधी परिवाराच्या पलीकडे पाहायचेच नाही हाच कृती कार्यक्रम असेल तर पक्षाच्या वाताहातीला कोणीच थांबवू शकत नाही. एकूण काय तर कॉंग्रेस नावाच्या या रुग्णाने आजारी आहोत हे प्रामाणिकपणे मान्य करून त्याचे नेमके निदान शोधून औषधोपचार करावा. केवळ थातूरमातूर औषधीनी रुग्ण वाचण्याची शक्यता फारच कमी.


Sunday, April 25, 2021

गुलामगिरी अजून कशी जात नाही ?

April 25, 2021 0
गुलामगिरी अजून कशी जात नाही ?
जगात सर्वात वाईट काय असेल तर गुलामगिरीची भावना. आपला मालक जे सांगेल तसे वागायचे, काम करायचे अन तो जेव्हा तुकडा फेकेल त्याला आवडीने खायचे. त्याच्या हो मध्ये हो म्हणायचे. त्याच्या आवडी निवडी आपण वाहायच्या. आणि मनात कितीही कुंचबणा होत असली, घुसमट होत असली तरी चेहऱ्यावर कायम समाधान दिसेल याची काळजी घ्यायची. सर्वात महत्वाचे म्हणजे आपला मालक हाच आपला उद्धारकर्ता आहे ही कायम मनात ठेवायची. 

परकीय आक्रमकांनी शेकडो वर्ष भारतावर राज्य केले. ब्रिटिशांनी १५० वर्ष भारतीयांना गुलाम बनवले. स्वातंत्र्य मिळवण्याच्या यज्ञात अनेकानी आपले आयुष्याच्या समिधा समर्पित केल्या. खरेतर एवढा मोठा संघर्ष केल्यावर स्वातंत्र्योत्तर काळातील नेतेमंडळीनी गुलामगिरीचे जे प्रतिक असतील ते नष्ट करायला हवे होते. पण दुर्दैव म्हणजे याउलट घडते. आपल्याकडे विक्टोरिया टर्मिनस असते. औरंगजेब, अकबर, खिलजी च्या नावाने गावं असतात, रोड असतो. इतिहासात हे सर्व आक्रमक कसे उदारमतवादी होते हे शिकवत असतो. नुकतेच एका लाचारपणाची सीमा नसलेल्या(असिम) वाचाळवीराने कुंभमेळा अकबराने सुरु केला असल्याचे ज्ञान पाजळले. 

याला एकमेव कारण म्हणजे काही भारतीयांमध्ये रूजून बसलेली गुलामगिरीची भावना अनेकदा उफाळून येते. 

काहीजणाना आजही असे वाटते की, ब्रिटिशांनी रेल्वे, टेलिफोन, पुल, पोस्ट या सुविधा भारतीयांच्या सोयीसाठी निर्माण केल्या आहेत. त्याबदल्यात आपण किती जणांच्या प्राणाची आहुती दिली याची पर्वा नसते. 

एखादा स्वाभिमानी व्यक्ती गुलाम म्हणून राजसुख जरी मिळत असले तरी नाकारेल. स्वतःच्या कष्टाने मिळालेली शिळी भाकर त्याला गुलाम म्हणून मिळणाऱ्या पक्वानापेक्षा कितीतरी अधिक गोड वाटते.

मात्र प्रसिद्ध चित्रपट निर्माता, दिग्दर्शक केदार शिंदेंची ब्रिटिशांची आवश्यकता अधोरेखित करणारी समजामाध्यमावरील पोस्ट बघितली की  स्वाभिमानी बाणा असलेली व्यक्तीमत्वे दुर्मिळ होत आहेत की काय अशी शंका येते. 

कोरोना संकटांच्या पार्श्वभूमीवर कोणाही नागरिकाला संताप येणे साहजिकच आहे, परंतु म्हणून ब्रिटिश आणखी काही दिवस भारतात हवे होते असे म्हणणे म्हणजे स्वाभिमानी भाकरी पेक्षा गुलामगिरीची पक्वान्नाची गोडी वाटत असल्याचे लक्षण आहे. 

शिंदे साहेब ब्रिटिशांच्या जुलमी अत्याचाराच्या बदल्यात तुम्हाला oxygen cylinder हवा होता का ? 

ब्रिटिशांनी रेल्वे, पुल, टेलिफोन भारतातील जनतेच्या सोयीसाठी नव्हे तर, त्यांना भारतीयाना म्हणजेच गुलामांना जास्तीत जास्त कसा त्रास देता येइल यासाठी तयार केल्या. कोणा क्रांतिकारकाच्या फाशीची वेळ निश्चितीसाठी, त्यांच्या घरच्यांवर अत्याचार करण्याच्या ऑर्डर देण्यासाठी, माहिती शेअर करण्यासाठीच्या मुख्य हेतूनेच टेलिफोनचा वापर सुरु केला. तसेच गुलामांना मारण्यासाठी, चिरडण्यासाठी वेळेत पोहोचता यावे म्हणूनच रेल्वेचा वापर करण्यात येत होता. 

त्यांच्या डोक्यात भारतीयांचा म्हणजे पुन्हा एकदा सांगतो गुलामांचा उद्धार करण्याचा विचार असता तर देश सोडून जाताना संपत्ती नेली नसती. कोहिनूर नेला नसता. रेल्वे, टेलिफोनच्या तारा त्यांना परत नेता येत नव्हत्या म्हणून त्या इथे आहेत. आणि हो ब्रिटीश त्या देशात गेले नव्हते तिथेपण रेल्वे, टेलिफोन, पोस्ट पोहोचली आहेत आहेत बर का. 

आणखी किती वर्ष त्यांनी फेकलेल्या तुकड्याला मेजवानी समजून चखळत राहणार ? 

आपल्याला याची कल्पना आहे का की अशा वक्तव्याचा परिणाम येणाऱ्या पिढीवर होतो. समजा त्यांच्या मनात ब्रिटिशांविषयी असे चित्र निर्माण झाले तर, की ब्रिटिश हे  अत्यंत कनवाळु ह्रदयाचे, आधुनिक तंत्रज्ञान अवगत असणारे होते व त्यामुळे त्यांनी भारतीयांच्या कल्याणासाठी, अत्यंत निस्वार्थी भावनेने रेल्वे, टेलिफोन  पोस्ट सुरु केले, पुल  बांधले. व म्हणून भारतीयानी क्रांतिकारकानी उगाचच फुकाची मेहनत घेतली अन त्यांच्याविरूध्द लढा दिला. 

चित्रपट माध्यमातून आपण जे मनोरंजन करता ते ठिकच आहे किंबहुना तेवढेच ठिक आहे. परंतु कृपया आम्हाला पुन्हा गुलामगिरीची आठवण होत राहील असे वक्तव्य करु नका.

Thursday, April 15, 2021

धर्मनिरपेक्षतेच्या मौनातील गूढ

April 15, 2021 0
धर्मनिरपेक्षतेच्या मौनातील गूढ

 

 उत्तर प्रदेश शिया वक्फ बोर्डाचे माजी अध्यक्ष वासिम रिझवी यांनी कुराणातील २६ आयत या अन्य धर्मियांविरुध्द द्वेष निर्माण करणाऱ्या असून त्या मदरशांमधून शिकवू नयेत अशी मागणी करणारी जनहित याचिका सर्वोच्च न्यायालयात दाखल केली होती, जी न्यायालयाने फेटाळून लावत याचिकाकार्त्यांना ५० हजारांचा दंड ठोठावला.

याचिकेसंदर्भात एक सत्य आहे की, हा विषय धार्मिक असल्याने आणि तेही इस्लाम धर्मियांना परमपवित्र असलेल्या धर्मग्रंथाबाबत असल्याने अत्यंत संवेदनशील होता. व त्यामुळे त्यात न्यायालयाचा हस्तक्षेप हा अव्यवहार्यच असल्याने न्यायपीठाने योग्यच भूमिका घेतली. म्हणजे न्यायालयाचा निकाल तो धर्मीय मानतीलच असे नाही. काही बाबतीत धार्मिक हस्तक्षेप तर दूर राहिला साधे व्यंगचित्र प्रसिद्ध केले म्हणून चार्ली हेब्दो प्रकरणात काय झाले हे सर्वाना आठवत असेल. या प्रकरणातही याचिकाकर्त्याचे मस्तक उडवण्याचे फतवे निघाल्याच्या बातम्या आल्या होत्या. त्यामुळे न्यायालयाच्या निर्णयामुळे हा विषय फार लांबला नाही.

परंतु यानिमित्ताने समस्त पुरोगामी कंपूत निर्माण झालेल्या भयाण शांततेने कान बधीर झाले. एरवी धर्मचिकित्सेच्या नावाखाली हिंदू धर्माबाबत अत्यंत विध्वंसक मजकूर, भाषण प्रसृत करणाऱ्याना डोक्यावर घेऊन नाचणारे पुरोगामी बांधव वासिम रिझवींच्या सावलीला देखील उभा राहिल्याचे दिसले नाही.कोणाही लोकशाहीवादी, अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य सर्वोच्च मानणाऱ्या मंडळीनी एका शब्दानेही वासिम रीझवींच्या हेतूबद्दल समर्थन केले नाही. त्यांच्या या मौनाने पुरोगामी आवरण टराटरा फाडले जाऊन पुरोगामित्वाचे नागडेपण जगासमोर दिसले.

एखाद्या धर्मग्रंथातील काही मजकूर विद्यार्थ्यांना शिकवू नका त्याने परधर्मियाविरूध्द द्वेष निर्माण होतो  हा त्यांच्या याचिकेतील मूळ हेतू असेल तर निधर्मीवाद्यांनी त्यांच्या या भूमिकेचे कौतुक करावयास हवे होते. एरवी एम.एफ.हुसेन यांनी हिंदू देवदेवतांची नागडी. अश्लील चित्रे काढली असताना त्यात कला शोधणाऱ्या समस्त बुद्धीजणांना वासिम रिझवींची भूमिका समजून घेण्यात फार बौद्धिक कष्ट घेण्याची गरज नव्हती. हिंदू धर्मातील प्रथा परंपरा, ग्रंथ यांना शिव्याशाप देऊन विचारवंत म्हणवून स्वत:च स्वत:च्या पाठीवर शाबासकी घेण्यात धन्यता मानणाऱ्या समुहाने अत्यंत सोयीस्कररित्या बाळगलेले मौन हे त्यांच्या विचारवंत असण्यावर केवळ प्रश्न चिन्ह उभे करते असे नव्हे तर ते केवळ हिंदू धर्मद्वेष्टे असल्याबाबत शिक्कामोर्तब करते.

खरेतर यानिमित्ताने नेमके कोण असहिष्णू आहे तेच उघड झाले. केवळ हिंदू धर्मच असा आहे की, ज्या प्रदेशात हिंदू बहुसंख्य असूनही त्याच ठिकाणी तुम्ही हिंदू धर्माची घोर निंदानालस्ती, भावना दुखावणारे भाषण करू शकता, मजकूर लिहू शकता, समाजमाध्यमावर  विनोद पाठवू शकता. आणि हे सर्व अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य, धर्मचिकित्सा च्या नावावर सनदशीर असल्याचे ठरवण्यासाठी प्रसारमाध्यमातील मंडळी, लेखक, अभिनेते हे तयारच असतात. मात्र तीन तलाक संदर्भातील न्यायालयाचा निर्णय असो किंवा वासिम रिझवी यांच्या याचिका असोत त्याबाबतीत कोणीही चकार शब्द बोलणार नाही. ही जी निवडक, सोयीस्कर, ढोंगी भूमिका घेण्याची संस्कृती रुजवली गेली त्याचेच नाव धर्मनिरपेक्षता आहे. विशेष म्हणजे या संस्कृतीत धर्मनिरपेक्षतेवर प्रश्न विचारले तरी तुम्ही सहजगत्या धर्मांध, प्रतिगामी, लोकशाहीविरोधी असे ठरवले जाता. त्यामुळे अशी रिस्क घेऊन प्रश्न विचारण्याचेच धाडस कोणी करत नाही.   

वास्तविक धर्मनिरपेक्षता म्हणजे साधारणत: कुठल्याही एका धर्माची बाजू न घेणे व तसेच कुठल्याही धर्माचा द्वेष न करणे असा अभिप्रेत असतो. मात्र भारतातील धर्मनिरपेक्षता म्हणजे केवळ हिंदू धर्माला झोडपणे. हिंदू धर्माला शिव्या दिल्याशिवाय व्यक्तीची  धर्मनिरपेक्षता सिद्धच होऊ शकत नाही. असा एखादा धर्मनिरपेक्ष नेता,लेखक आपण पाहिला का ? की ज्याने हिंदू धर्मातील लोकशाहीवादी, अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य, निसर्गाशी कनेक्ट असणाऱ्या बाबींचे कौतुक केले असेल. किंवा ज्याने हिंदू धर्म सोडून इतर धर्मातील वाईट प्रथा परंपरा यांच्यावार टीका केले असेल. असे होणे शक्यच नाही. धर्मचिकित्सा, जिज्ञासा, खंडन-मंडन या हिंदूधर्मातील अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचे समर्थन करणाऱ्या प्रथा कौतुकास्पद नाहीत का ? इतकेच नाही तर ईश्वराचे अस्तित्वच नाकारणाऱ्या नास्तिकवादी पंथ निर्माण करणाऱ्या चार्वाकाला सुद्धा तत्ववेत्त्याचे स्थान आहे. एकच ग्रंथ, एकच संत, एकच पंथ या चौकटीत न अडकता ईश्वरप्राप्तीचे बहुविध मार्ग, संप्रदायास अधिकृत मान्यता देणारा हिंदुधर्म कौतुकास्पद नव्हे का ?           

असे अनके प्रश्न यानिमित्ताने निर्माण झाले आहेत. अर्थात त्याची उत्तरे मिळणार नाहीत हे नक्कीच. कारण एवढी रिस्क घेऊन पदरात काय पडणार. सत्याची बाजू असली तरी त्यात व्यावहारिक नुकसानच (पुरस्कार, सन्मानाची पदे) जास्त असल्याने या भानगडीत कोणी पडत नाही. परंतु माध्यमातील क्रांतीने हे सर्व प्रश्न चव्हाट्यावर आले आहेत व नवी पिढी हे सर्व बघून विचार करते आहे हे मात्र नक्की. व म्हणूनच धर्मनिरपेक्षतेच्या मौनातील गूढ आता हळूहळू उघड होत आहे. 

      

 

 

 

Sunday, April 11, 2021

कधी थांबणार ही अनागोंदी.....

April 11, 2021 0
कधी थांबणार ही अनागोंदी.....




एका पत्रकार मित्राच्या वडीलांना श्वास घेण्यास त्रास सुरु झाला. चाचणी केल्यावर अपेक्षेप्रमाणे कोरोना पॉझीटीव्ह असल्याचा रिपोर्ट मिळाला. कोरोना नावाच्या बलाढ्य परंतु अदृश्य असलेल्या शत्रूने शरीरावर हल्ला केला होता. त्याला हरवण्यासाठी ओक्सिजन सुविधा असलेल्या बेड ची शोधाशोध सुरु झाली. गावापासून जिल्ह्याच्या ठिकाणी जायला पाउण तास लागला. लोकप्रतिनिधी अन कंत्राटदारांच्या अतूट नात्याने जनतेला खड्ड्यांचा आहेर केला असल्याने जिल्ह्याच्या ठिकाणी खासगी हॉस्पिटल ची शोधाशोध सुरु झाली. वयाने, मनाने थकलेल्या त्या वयोवृद्ध जीवाला आयुष्याच्या संध्याकाळी उपचार मिळावेत म्हणून असे वणवण फिरताना बघून मुलांचा जीव व्याकुळ होत होता. सर्वत्र नकार मिळाल्यावर शेवटी शेजारील जिल्ह्याच्या ठिकाणी जायचा निर्णय झाला. नियती पण परीक्षाच पाहत होती. अखेर बेड मिळाला व उपचार सुरु झाले. या सर्व घटनाक्रमात सात ते आठ तास हातातील वाळू निघून जावी तसे निसटले.

आणि अखेर ज्याची भीती होती तेच घडले. पत्रकार मित्राच्या वडिलांच्या शरीराने पराभव पत्करला अन रेल्वे स्टेशनवर पोहोचताक्षणी डोळ्यासमोरून रेल्वे निघून जावी तसे त्यांच्या देहातून प्राणोत्क्रमण झाले. थोड्याफार फरकाने हीच परिस्थिती राज्यातील प्रत्येक शहरात आहे.समाजमाध्यमावर आदळणाऱ्या भावपूर्ण श्रद्धांजली च्या पोस्ट बघून थरकाप उडतो आहे.     

 

हे सत्य आहे की, मृत्यू हा कोणाला चुकला नाही अन चुकणारही नाही. परंतु वाईट याचे वाटते की, केवळ योग्य वेळी उपचार मिळाले नाहीत म्हणून जीव जावा. मरण एवढे स्वस्त व्हावे. जगण्याची धडपड होस्पिटलच्या पायऱ्यावर थांबली जावी. 

 

रुग्णांना बेड उपलब्ध होत नाहीत. होस्पिटल मध्ये वेळेत पोहोचण्यासाठी जीवाचा आकांत होत आहे. राज्याच्या या वर्तमानातून एकच बाब प्रकर्षाने समोर येत आहे ती म्हणजे पूर्णतः कोलमडलेली शासकीय यंत्रणा. अनागोंदी कारभार बघण्याचे, अनुभवण्याची वाईट वेळ राज्यातील लहानथोरांवर आली आहे. याचे कारण म्हणजे, धोरणीपणाचा अभाव. कोरोना सारख्या बलाढ्य असणाऱ्या शत्रूला हरवण्यासाठी केवळ लॉकडाऊन हाच उपाय नाही. सामान्य जनतेचा शासकीय आरोग्य यंत्रणेवर असणारा अविश्वास हे या दुर्दशेचे सर्वात महत्वाचे कारण आहे.

 

म्हणजे शासकीय रुग्णालयात दाखल झालो तर तिथे रुग्णाची योग्य ती काळजी घेतली जाईल याची शाश्वतीच नाही. विशेषतः ग्रामीण भागात तर भयाण चित्र आहे. स्टाफ चे मुख्यालयी असेलच किंवा असले तर त्यांच्या कडून तातडीने उपचार मिळतील याची खात्री नसते. शासकीय रुग्णालयात उपचार मिळवण्यासाठी स्थानिक खासदार किंवा आमदार यांचा दूरध्वनी आवश्यक असतो. लोकप्रतिनिधीना याचा खेद ना खंत. अनेकदा तर अशी शंका येते की, लोकप्रतिनिधीना याचा अभिमान वाटत असावा. माझ्या फोन शिवाय योग्य उपचार मिळणे शक्यच नाही.

 

 

कोरोना शत्रूने सर्वात जास्त नुकसान आरोग्य अन शैक्षणिक क्षेत्राचे केले आहे. शैक्षणिक क्षेत्राचा अक्षरशः बट्ट्याबोळ झाला आहे. शिकवणी अन परीक्षा यांचे वेळापत्रक पूर्णतः बिघडले आहे. ऑनलाईन शिक्षणाचा कितीही बोलबाला होत असला तरी त्याला प्रत्यक्ष शिकवणीची बरोबरी कधीही साधता येणार नाही. विशेषतः ग्रामीण भागाचा विचार केल्यास सत्य समोर येईल. ज्या कुटुंबात केवळ एकच मोबाईल फोन असतो तिथे ऑनलाईन शिकवणी हे मृगजळ असल्याचेच अनुभवास येईल. मुळात ऑनलाईन शिक्षणासाठी आवश्यक असलेल्या पायाभूत सुविधांचाच मोठा अभाव आहे.

 

अशा परिस्थितीत खरेतर लॉकडाऊन शिवाय इतर पर्यायांचा विचार व्हायला हवा. कारण की, लॉकडाऊन म्हणले तर किरकोळ व्यापारी आता उपासमारीने मारेल अशी स्थिती आहे. दुकान भाडे, व्यावसायिक कर्ज, देणी व कौटुंबिक जबाबदारी यात किरकोळ व्यापारी वर्गाचा, रोजमजुरी करणारयांचा जीव मेटाकुटीला येत आहे. सध्या तर कडक निर्बंधाच्या आवरणात आतून लॉकडाऊनच विकला जात आहे. प्रवासी वाहतूक, किराणा व इतर अत्यावश्यक सेवा सुरु ठेवून कडक निर्बंध लादल्याने रुग्णसंख्येत घट होत असल्याचे चित्र ही नाही. त्यामुळे सर्वात प्रथम लॉकडाऊन शिवाय इतर पर्यायांचा विचार केला पाहिजे.

      

सर्वात प्रथम लसीकरणाचा वेग वाढवणे, ऑक्सीजन सुविधा असलेले बेडची संख्या, त्यांची माहिती उपलब्ध असणे आवश्यक आहे. तसेच मास्क न घालता फिरणाऱ्या, सोशल डीस्टन्स न पाळणाऱ्या नागरिकांना कठोर दंड आकारले पाहिजेत. यासाठी सत्तेत असणाऱ्या धुरीणांनी अहोरात्र म्हणजे अहोरात्रच मेहनत घेतली पाहिजे. विरोधक सरकार अस्थिर करण्याचा प्रयत्न करत आहेत म्हणून कोरोनाच्या लढाईत बेपर्वाई खपून जाईल या भ्रमात त्यांनी राहू नये. जनतेला रिझल्ट आवश्यक असतो. तो कोणत्या पक्षाच्या आहे ? हे महत्वाचे नसते.

 

आरोग्य यंत्रणा मजबूत करण्यासाठी स्वयंसेवी संस्थाची मदत मोलाची ठरली असती. किंबहुना आताही तःरू शकते. समाजावरील आपत्ती काळात स्वत:हून स्वयंसेवी पध्दतीने कार्य करणाऱ्या अनेक स्वयंसेवी संस्था कार्यरत आहेत. त्यांना फक्त शासकीय यंत्रणेसोबत योग्य समन्वय साधून देण्याची आवश्यकता आहे. 

 

मुंबईचे पोलीस आयुक्त परमवीर सिंग मुख्यमंत्र्यांना पत्र लिहून थेट गृहमंत्र्यावर खंडणीचे आरोप करतात. यासारखी शरमेचे बाब दुसरी कोणती नसावी देण्यासाठी सर्वोच्च न्यायालयाकडून सीबीआय चौकशीच्या आदेशाची वाट बघतात हे निश्चितच दुर्दैवी आहे. रेल्वेचा अपघात झाल्यानंतर आपल्या पदाचा राजीनामा देणारे तत्वनिष्ठ राजकारणी या देशाने बघितले आहेत. या सर्व चिखलफेकीत मुख्यमंत्री यांचे मौन ही सर्वात मोठी खटकणारी बाब होती. हे खरे की, तीन पक्षांचे सरकार चालवताना मुख्यमंत्री साहेबांची कसरत होत असावी, पण म्हणून एका ज्येष्ठ पोलीस अधिकाऱ्याने थेट गृहमंत्र्यांवर केलेल्या आरोपावर मौन धरणे कितपत संयुक्तिक होते. एकूणच कोरोनाचा राक्षस समोर आ वासून माणसे गिळत असताना परमवीर सिंग या विषयात राज्य सरकार जास्त अडकून पडले.

 

या सर्व ढेपाळलेल्या कारभाराकडे बघता धोरणीपनाचा अभाव व त्यामुळे उत्पन झालेल्या अनागोंदीची किंमत सर्व सामान्य नागरिकाला चुकवावी लागत आहे. दुर्दैव म्हणजे प्राणाची आहुती देऊन. 


Monday, March 29, 2021

एक दिन तो गुजारो गुजरात में.........

March 29, 2021 0
एक दिन तो गुजारो गुजरात में.........


काकासाहेब राज्यातील स्थिती बाबत अगोदरच चिंतातुर होते. टीव्ही वर वृत्त बघत असतानाच 

एक जाहिरात आली

अमिताभ बच्चन यांची जाहिरात गुजरात पर्यटन विभागाची जाहिरात चालू होती.

आईए कुछ दिन तो गुजारो गुजरात में .... 

अडचणीतून सुटण्यासाठी  नियतीने हा दिलेला कौल आहे 

असे समजून काकासाहेब थेट उठले अन गाडीत जाऊन बसलेसोबतीला प्रफुल्ल वदनाचे भाई 

होतेच.

गाडी थेट गुजरात मधील एका रम्य परंतु अतिशय गुप्त ठिकाणी पोहोचली.

काकासाहेब अन प्रफुल्ल वदनी गाडीतुन उतरून थेट एका कक्षाबाहेर पोहोचले.

महाराष्ट्रातून आलेली गाडी बघितल्यावर सुरक्षारक्षकाने गुप्त कॅमेरापेन ड्राईव्ह नसेल ना अशी उगाचच शंका घेतलीपण दोघांनी बनावट हास्य करून कक्षात प्रवेश केला. (घडाळ्यात दहा वाजून दहा मिनिटे झाली होती.)

समोर साक्षात मोटाभाई बसले होतेत्यांनी कुत्सितपणे हास्य करत आमचे स्वागत केले.

मोटाभाई :  केम छो साब

काकासाहेब : अं... (विचाराच्या गुंगीतून एकदम बाहेर येत )  मस्त छो , मस्त छो 

मोटाभाई : कस काय येण केलेत.

(मोटाभाई एकदम मराठीत बोलू लागल्याने काका थोडं सहज झाले . )

काकासाहेब : त्याच काय आहे .....

मोटाभाई : काय म्हणतेय तुमचे सरकार

(मोटाभाईने मध्येच बोलणे तोंडात अत्यंत खोचक प्रश्न विचारला.)

त्यावर काकासाहेब अत्यंत वैतागलेल्या स्वरात बोलू लागले...

काकासाहेब : तेच तर कसलं काय नी  कसल काय ? 

(मोटाभाई ने अत्यंत अजाणतेपणाचा आव आणून प्रश्न केला)

मोटाभाई : म्हणजे ?

काकासाहेब : कोण कशाला जबाबदार आहे तेच कळेना ? मी कशा कशाला जबाबदार राहू ?

गाडी कोणाची ? घर कोणाचे ? टार्गेट कोणाला ? अन ते ज्वलंत चे बोरूबहाद्दर वर मलाच 

अध्यक्ष व्हा म्हणतातकितीजणाला सांभाळू मीत्याला हजारदा बजावला गप राहा म्हणून

पण तो काय ऐकत नाही.

मोटाभाई : ते गृह म्हणजे घर आणि त्याचे कारभारी तर तुमचेच ना . मग असं कस म्हणता ?

(काका अत्यंत सावध झाले)

प्रफुल्ल वदनातून एक गुजराती शब्द कमळ बाहेर पडले : सरचालो फरी सुरू करिये

गुजरातीतून गुगली आल्यावर मोटाभाई थोडे भावुक झाले.

मोटाभाई : मुझे सूचना पडेगा   पिछली बार आपने ठीक नही किया 

(काकासाहेब अत्यंत अवघडपणे हसून म्हणाले ) 

काकासाहेब : अब की बार तुम्ही  जबाबदार.  तुम्ही म्हणाल तस करू.

मोटाभाई : त्यांनाही तुम्ही असंच म्हणाला नाहीत ना ?

एकदम हास्यकल्लोळ झाला.

काकासाहेब : वा वाविनोदबुद्धी आवडली हां तुमची.

मोटाभाईनी कळवतो अस सांगितल्यावर बैठक आटोपली.

महाराष्ट्रात परतत असताना गाडीत काकासाहेबांनी गुप्तता पाळण्याची सूचना केली खरी पण 

प्रफुल्ल वदनाने केली खरी परंतु अखेर व्हायचे तेच झालेमीडिया ची माशी शिंकलीचपरंतु 

काकांनीही काळजी घेतलीयकाका म्हणतात मी तर अमिताभ बच्चन यांची जाहिरात पाहून 

गुजरात मध्ये गेलो होतो.